Wat is reduceren?

Wat is reduceren?

Drie belangrijke factoren bepalen de kleur van een gevelsteen. De gebruikte klei bepaalt de basiskleur, dat is de kleur die je ziet als je de steen in tweeën zou breken. Voor de bedekking van het steenoppervlak zijn zandsoorten, engobes en minerale pigmenten mogelijke toepassingen. Ook deze beïnvloeden het uiteindelijke uitzicht. De derde factor ligt minder voor de hand, terwijl ook dat de kleur enorm doet veranderen: de ovenatmosfeer.

Een kwestie van temperatuur?

Als we het hebben over de ovenatmosfeer hebben we het niet over de temperatuur. Afhankelijk van de gebruikte kleisoorten is er een ideale toptemperatuur, die een steenbakker altijd respecteert. Bakken op te lage temperatuur geeft niet de gewenste kwaliteit, terwijl overbakken stenen teveel krimpen. Het gaat om de beschikbare hoeveelheid zuurstof in de oven. We onderscheiden 2 baktechnieken: het oxiderende en het reducerende bakproces.

Een kwestie van zuurstof

In een oxiderende ovenatmosfeer is altijd een overmaat aan zuurstof aanwezig. Tijdens het bakken geven de aanwezige mineralen in de klei de kleur aan de steen, terwijl het aardgas de nodige zuurstof aan de lucht onttrekt voor de verbranding ervan. IJzerverbindingen zijn meestal de belangrijkste kleurgevende minerale elementen in klei. Zij zorgen voor de typische rode kleur van baksteen. De kalkhoudende klei bevat meer kalk dan ijzer en geeft een gele kleur. Bij de aanwezigheid van mangaanoxide kleurt de steen diepbruin.
 
Als tijdens het bakken de luchttoevoer wordt afgesneden, is de hoeveelheid zuurstof in de lucht niet genoeg om het aardgas te verbranden. Het compenseert dat tekort door zuurstof aan de aanwezige metaaloxides te onttrekken (= reductie). Dat heeft verkleuringen tot gevolg, afhankelijk van de oxides die in de kleimassa zitten. Creëer je maar een kortstondige, reducerende atmosfeer, dan krijg je reductievlekken op de stenen, daar waar de gevelsteen eraan werd blootgesteld.
 
Bij roodbakkende gevelstenen leidt dat tot lichtbruine verkleuringen, bij gele stenen krijg je bijvoorbeeld grijsgroene kleurnuances. In combinatie met andere beschikbare technieken geeft dat heel wat mogelijke kleureffecten. De finesses van de vakman.

Ooit al van ‘smoren’ gehoord?

Gevelstenen smoren is een extreme vorm van reducerend bakken. Bij deze techniek worden al gebakken stenen opnieuw in een speciale oven geschoven. Niet om ze nog een keer te bakken – dat is totaal zinloos – maar om ze aan een langdurige en heel intense, reducerende ovenatmosfeer bloot te stellen. Bepaalde kleisoorten, zoals witbakkende Westerwaldklei, geven namelijk een mooie diepgrijze kleur na het smoren. Deze vorm van nabehandeling leidt wel tot gevoelig hogere kostprijzen. Duurzaam kan je de techniek ook moeilijk noemen, want het proces vereist veel extra energie (gas).
About the author
Dominique Nassen | Marketing Manager en een echte baksteen-nerd met ruim 2 decennia ervaring op de teller. Houdt van een goede discussie, én van teamwork. Bijna zoveel als van de Italiaanse keuken. Verliest zijn cool compleet als één van beide voetbalzonen scoort. Of net niet scoort.